admin

Ak Hun (Eftalit) İmparatorluğu (Ak Hunlar, Akhunlar)

Bu konu admin tarafından 1 sene önce açıldı ve Henüz Cevap Yok.
admin
admin
ADMINISTRATOR
Üyelik Zamanı: 1 sene önce
Konu Sayısı: 12501
Yanıt Sayısı: 0
22 Mayıs 2021, 2:37

Ak Hun (Eftalit) İmparatorluğu (Ak Hunlar, Akhunlar)

Jelibon
Ak Hun (Eftalit) İmparatorluğu (Ak Hunlar, Akhunlar)

Büyük kısmı Volga’dan batıya geçen Hunlar’dan, Güney İran’a ve Batı Afganistan’a inen bir bölük olduğu tahmin edilen Orta Doğu Hunlarının, hiç olmazsa, Ak Hun (Eftalit) devleti hanedan ailesi ile hakim zümresini teşkil ettikleri ileri sürülmüş; veya bu devlet, Töleslerden Chao-ché’lere (Kao-kü = Uygurların ataları) bağlı Hua kolu mensuplarının Cungary bozkırlarından Horasan bölgesine geçerek, 5[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay asrın ortalarına doğru bir siyasî teşekkül haline gelmesi ile ilgili görülmüştür[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Hun tarihinin bu noktası, oldukça karanlık bir manzara taşımaktadır[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Hakimiyetini, Hazar kıyılarından Kuzey Hindistan’a, Afganistan’a, İç Asya’ya kadar genişleten bu kavmin veya kavimler topluluğunun, çeşitli vesikalarda birbirinden farklı adlarla anılması, durumu daha da karıştırmakta gibidir[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Vaktiyle Ed[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Chavannes, Yetaların neşet ettiği Hua (Hoa) topluluk adı ile “Hun” kelimesinin yakın ilgisi bulunduğunu düşünmüş ve J[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Marquart, türlü adlarla zikredilen bu kavmin, Priskos’taki Kidarita’lardan (Sasanî İmparatorluğu hududunda, Kafkaslar’da oturan Hunlar) ibaret olduğunu ileri sürmüştü[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Bizanslı tarihçi Theophanes’e (8[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay asrın 2[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay yarısı) göre “Ephtalit” adı, Sasanî İmparatoru Peroz’u (Fîruz[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay 459-484) mağlup eden Hun hükümdarı Ephtalanos’tan alınmıştır[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Bu adın, aslında, Eftalit paraları üzerinde görülen Hephthalkhion olduğu ve birinci kelimenin sülale adını, ikincisinin de kavim ismini gösterebileceği bildirilmiştir[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Diğer taraftan, İskenderiyeli Kosmas Indikopleustes (545-549 arası) ile Bizans tarihçisi Prokopios’un (545-550 arası) eserlerinde ve eski Hind vesikalarında aynı kavimden Ak Hunlar (Bizans: Devkhoi Ounni; Hind: Şveta-Huna) diye bahsedilmiştir[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay 520 yılında, Ak Hun – Eftalit hükümdarını ziyaret eden Çinli seyyah Song Yün’ün notlarından, bu kavmin Hunlarla akrabalığı anlaşılıyordu[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay 5[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay asrın ilk yarısında Sasanîlerle çarpışan Ak Hun hükümdarı, “Khakan” unvanını taşıyordu ve Afganistan bölgesindeki Ak Hun prensinin unvanı da “Tegin” idi[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Bölge yerli halkının İranî asıldan olduğu şüphesizdir[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunayAk Hun-Eftalit meselesi, son zamanlarda, bilhassa K[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Czegledy’nin geniş araştırması ile, oldukça açıklık kazanmış görünüyor[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Buna göre, tarihî gelişme, 350 yıllarında Altaylar havalisinden batıya doğru cereyan eden büyük göç hareketi ile ilgilidir[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay İç Asya’da, Hun idaresinden sonra iktidara gelen Sienpilerin yerine kurulan büyük Juan-juan devletinde, Uar ve Hun adlarında iki kabile grubu, 350′lerde, bilinmeyen bir sebeple o devletten ayrılarak, bugünkü Güney Kazakistan bozkırına gelmiş; buranın eski Hun halkını Volga’ya doğru ittikten (Avrupa Hunları) az sonra güneye yönelerek, Afganistan’ın Toharistan bölgesine inmişti[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay 367′ye doğru, buradaki eski Kuşan (Büyük Yüe-çi) ülkesine hükmeden “Kidarita” hanedanını (ihtimal İran asıllı) da Baktria’ya (Belh havalisi) süren bu İç Asyalı kütle, söylendiği gibi, Uar (= Avar) ve Hun kabileler birliği idi[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Bu birlik, daha sonra Kangkü (Çu-Maveraünnehir) ve Sogd’un (Semerkand ve havalisi) hakimleri olarak, (Çince’deki Hiung-nu ve Avrupa dillerindeki Hun şekilleri arasında mahallî söylenişlere göre bazı ufak değişiklikler gösteren) yukarıda sıraladığımız adlar altında anılmıştır[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Hakimiyetini, batıda Hirkania’ya (Gurgan, Hazar denizinin güneyi) kadar genişleten bu devlet, 5[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay asır ortalarından itibaren Heftal adında yeni bir hükümdar ailesine sahip olmuş (bu ad ilk defa 457′de görülüyor) ve yıkıldığı 557 yılına kadar hem sülale, hem kavim olarak, öteki adlar ve Ak Hun adı ile birlikte bu adı da taşımıştır[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Yapılan tespitlere göre, devlette rol oynayan kabilelerden bazıları şunlardı: Kadis-hun (Herat civarında[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Pers kaynaklarında Hvon, Prokopios’da Eftalit diye zikredilen bu kabile, sonra İran’ın batısına göçmüştür; “Kadisiya” yer adının menşei), Zavul (Zabul; bundan Zabulistan), Çol (Çöl? Gurgan = Curcaniye, havalisinde), Kernikhion (Karmir-hyon= Kızıl? Hun), Askil-Eskil[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Bunlardan hiç olmazsa bir kısmının yerli olduğu aşikardır[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay


Ak-Hunlar’ın en büyük iki kabilesi Uar ve Hun kabileleri idi[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Yönetimine daha çok bu kabileler hakim oluyordu[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay

Sogd bölgesini ele geçirdikten sonra İran üzerine baskı yapan Uar-hunların, 9 yıl kadar süren (358′e doğru) şiddetli hücumları karşısında yıkılma tehlikesi geçiren Sasanî İmparatorluğu, Şapur II’nin gayretleri ile kurtuldu[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Hattâ, iki taraf arasında ittifaka varan bir antlaşma oldu ve bu durum üç nesilden fazla bir süre devam etti (bu arada, Şapur’un, 359′da Amida’yı [Diyarbakır] kuşatmasında, yardımcı olarak, Hun kuvvetleri de bulunmuştu)[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Fakat Bahram Gor zamanında (420-438) başlayan yeni taarruzlar (427′den itibaren), Sasanîleri sarstı[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Sogd bölgesinden Ceyhun’un güneyine doğru gelişen istila hareketinin, Bahram Gor tarafından, başarı ile durdurulması, onun en şöhretli (”kurtarıcı”) İran imparatorlarından sayılmasına vesile oldu[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Halefi Yazdgird II zamanının (438-457) sonlarına doğru, Uar-Hunların (Ak Hun) başında, büyük hükümdar, Eftal (Abdel) hanedanından, Kün-han (Kun-han Priskos’da Kougkhas, İslam kaynaklarında Akh[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunayş[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunayn[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunayvar vb[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay), İran iç işlerine karışarak, himayesine aldığı veliaht Peroz’u (Fîrüz) Sasanî tahtına çıkarmış (459-484), hakimiyetini Kuzey Hindistan’a doğru genişleterek orada, başında Skandagupta’nın bulunduğu Gupta devletini dağıtmıştı (470′e doğru)[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay 484 yılında, Ceyhun kıyılarında Ak Hun – Eftalitler tarafından mağlup edilerek Herat bölgesini kaybeden ve yıllık vergiye bağlanan Sasanîler’in, bu sırada geçirdiği dinî-içtimaî bir sarsıntı, ülkelerini ihtilale sürükledi[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Bu, Mazdek isyanı idi[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Mazdek, Mani inancındaki “ikili” telakki (ışık-karanlık, iyilik-kötülük mücadelesi) üzerine sosyal huzursuzluk amillerini de ekleyerek, o tarihlerde yorulan ve iktisadî darlık içine düşen topluluğu kurtarmak iddiası ile, düşüncelerini yaymağa başlamıştı[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Buna göre, insanların saadetini bozan iki unsur vardı[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Biri servet, diğeri kadın[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Bunlardan her ikisi de herkesin ortak malı olduğu takdirde, yeryüzünden kötülük kalkacaktı[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Bu tipik komünist propaganda neticesinde, arazi ve servet sahipleri ile aile müessesesine karşı kışkırtılan halk, Mazdek ve müritleri tarafından ayaklandırıldı[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Din adamları ve asiller öldürüldü, kadınlar tecavüze uğradı, evler ve konaklar yağmalandı, tahrip edildi[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Devletin sıhhat kazanacağı hususunda Mazdek’e inanmak gafletini gösteren Şah Kavad (veya Kubad, 488-496 ve 498-531) da hapsedilmişti; fakat o, kurtulmak imkânını bularak, komşu Ak Hunlara sığındı (496)[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay İran’da olup bitenleri yakından takip eden Ak Hun hükümdarı, insanlık yararına hiçbir şey göremediği Mazdek hareketini kırıp yok etmek için, Kavad’ı 30 bin kişilik Hun süvari birliği başında İran’a gönderdi[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Bu suretle Şah, ihtilali bastırdı (498-499) ve hadiselerin gelişmesinden, felaketin derecesini kavrayan halkın da yardımı ile, Mazdek ve taraftarları yakalanarak idam edildi[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Tabiatıyla, temizlik ve ülkenin sükûnete kavuşturulması, uzun bir zamana ihtiyaç gösterdiğinden, Sasanî İmparatorluğunda hak, adalet ve mülkiyet esasında normal nizam, daha ziyade, Kavad’ın oğlu Husrev I[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Anüşîrvan (531-579) devrinde kurulmuştur ki, bu şehinşah, tarihte “Adil” lakabı ile anılır[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay

Çin kaynaklarına göre, İç Asya’da Hoten, Kuça, Aksu, Kaşgar ve etrafını hakimiyetlerine alan Ak Hun-Eftalitler, bu arada Kuzey Hindistan’ı da zaptetmişlerdi[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Bu harekât, “Tegin” unvanını taşıyan ve Kâbil’de oturan Toramana adındaki başbuğ tarafından idare edilmişti[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay 6[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay yüzyılın ilk yarısında ise Toramana’nın oğlu Mihiragula (Gollas, 515-545) imparatorluk güney kanadının en azametli hükümdarı görünmektedir[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Ordusunda, daima 700 savaş filinin bulunduğu rivayet edilir[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Fakat Budist rahipler (Song Yün ve ondan bir asır sonra buraya gelen Hiuen-tsang), bu “Huna kralı”ndan hoşlanmamışlardır[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Çünkü Mihiragula, Budizmi ülkesi halkı için tehlikeli sayıyor ve Budistleri kontrol altında tutuyordu[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Buna karşılık, İskenderiye’den Hindistan’a giden tüccar (sonra keşiş) Kosmas tarafından ve 530 tarihli Gwalior kitabesi ile Sanskrit yazılı “Keşmir Vekayinamesi”nde Mihiragula, Hindistan’ın en büyük hükümdarı olarak tasvir edilmektedir[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay

İran’da Anüşîrvan büyük bir devlet adamı olarak belirdikçe, Ak Hun – Eftalitler sönükleşti[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay 552 yılında, Orta Asya’da Göktürk Hakanlığı kurulup İstemi Yabgu, Maveraünnehir bölgesinde faaliyete geçtiği zaman ise, iki büyük imparatorluk arasında sıkışan Ak Hun – Eftalit devletinin, Göktürklerin mücadeleye giriştikleri Juan-juanlarla olan siyasi ve sıhrî rabıtaları da fayda vermedi[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Anüşirvan ve İstemi’nin ortaklaşa hareketleri neticesinde, Ak-Hun iktidarı yıkıldı ve ülke Göktürklerle İranlılar arasında paylaşıldı (557)[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay

Üç kol halinde gelişmiş olan Hun siyasi hakimiyeti, -Kafkasya’daki (Derbend kuzeyi- Hazar denizi arasında) Hunların, Hazar Hakanlığı idaresine girinceye kadar süren kısa hakimiyetleri dışında- bu suretle tarihe karışmakla beraber, Hunlara mensup Türk soyundan çeşitli kütleler , Büyük Hun çağında şahsiyetini bulan zengin kültürleriyle göreceğimiz gibi, Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarında Tabgaç, Göktürk, Türgiş, Karluk, Uygur, Oğuz, Bulgar, Sabar, Hazar, Kuman vb[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay türlü adlar altında ve yeni güçlü devletler, imparatorluklar kurarak yaşamaya devam etmişlerdir[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Türk milleti denilen büyük âlemin çocukları olan bu kütleler, aynı zamanda Rus, Macar, İslav-Bulgar, Romen, Gürcü devletlerinin kuruluş ve gelişmelerinde başlıca rol oynamışlar ve daha sonraki bütün İslam-Türk siyasi teşekküllerine askeri, hukuki ve sosyal yönlerden ana kaynak vazifesi görmüşlerdir[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay

Prof[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay Dr[IMG]http://www.nebuforum.com/images/smilies/nokta.gifdolunay İbrahim KAFESOĞLU
TÜRK MİLLİ KÜLTÜRÜ

Konuya Bir Cevap Yazın

  • 14 Kayıtlı Üye
  • 66282 Konu
  • 157 Cevap
  • Son Üye: aile